Eleştirmen ve Yorumcu Tanımlamaları-4

Popüler e-yazı ve şiirlerde sizin yazı ve şiirinizin altına not düşen birisinin yazı ve şiirini okumak araştırmak hem insanoğlunun merak denilen bastırılması zor bir duygusunun tatminidir. İlgili kişinin yazı veya şiirlerinin altına not düşmek memnuniyetini beyan etmek nezakettir. Bunu yaparken dengeyi iyi kurmalı abartılı ifadeler kullanılmaktan kaçınılmalıdır. Dolayısıyla bahsettiğimiz klişe ifadeleri kullanmadan okunan metinden anlayabildiği kadarına (betimleyici eleştiri ve yorum) anlatabildiği kadar bir şeyler yazmak ve ifade etmek bu ortamlar için (yanlış anlaşılmasın) bir ihtiyaçtır.

Ancak meselenin bir de başka bir boyutunu gözler önüne sermek istiyorum. Abartılı ifadeler kullanarak bayraklaştırdığınız bir şiirde olabilecek edebi üslup fakirliği, yazım hatası, esinlenme, yamama, aşırma gibi hallerin olması durumunda böyle bir beyanda bulunan eleştirmen, yorumcu, şair veya okuyucu şiir ve eleştiriden anlayanların gözünde değer kaybedeceğini de iyi hesaplamalıdır.

Şiirler gibi yorum ve eleştirileri ciddi ve layıkıyla yapmak yeni eleştirmenlerin doğmasına neden olacaktır. Bu sebeple her şiir ve eleştiriyi okumaktan kaçınmamalı ve üzerine üzerine gidilmelidir.

Şairlerin taşıdıkları “etkilenme endişesi” yerlinde bir endişe midir? Yoksa bu durumu başka bir tanımlamaya dahil edebilir miyiz?

Edebiyat teorisi alanında, tartışmalara rağmen parmakla gösterilen bir isim olan Harold Bloom Etkilenme Endişesi isimli eserinde bu sorunun cevabını veriyor.
Bana göre de Bloom ilgili eserinde sanatçı ve selefleri arasındaki ilişkiye öylesine odaklanmıştır ki ben bu ilişkiyi Freud ‘un “ödipal kompleks“ tanımlamasına dahil ediyorum.

Bloom Etkilenme Endişesi’nde şiir tarihinin şiirsel etkilenmeden ayrı tutulamayacağını ön kabulüyle yola çıkmıştır. Bana göre bu etkilenme endişesi hayali bir uzamdan başka bir şey değildir. Çömezin ustadan bir şey aşırması, esinlenmesi dolaylı veya dolaysız, intihal ve esinlenme olarak görülmemelidir. (Bu konuda bizler daha esnek düşünmek zorundayız.) Çünkü tevarüs edilen bu bilincin şiirin içinde hangi unsurlarla temsil edildiği, nasıl bir çatışma meydana getirdiği, sözü edilen metnin belirtilen endişelerden kurtarılmak için ne tür strateji izlediği de önemlidir.

Etkilenme endişesi taşıyan şair bu duygusunu revize edebilir mi? Revize edebilmek için hangi yollara başvurur?

Devam edeceğim.



Bekir Kale Ahıskalı
5 Temmuz 2009
Eleştirmen ve Yorumcu Tanımlamaları-4